Home Updates Messages SandBox

Tłumaczenie Tao De Jing

Postanowiłem spróbować swoich sił i przetłumaczyć na język polski angielskie tłumaczenie Tao De Jing, które do mnie szczególnie przemawia. Poszukałem przedtem w sieci różnych innych tłumaczeń tego tekstu i muszę powiedzieć, że naprawdę ciesze się, że nie trafiłem na nie kiedy po raz pierwszy zainteresowałem się Lao Tze, bo bym natychmiast temat porzucił. Nie wiem czy to kwestia słownictwa, czy też prób jak najwierniejszego tłumaczenia chińskiego tekstu, ale tłumaczenia, które znalazłem brzmią jak jakiś mistyczny religijny bełkot.

Tłumaczenie na którym się wzoruje jest, jak każde tłumaczenie, po części także interpretacją. Tłumacz sam przyznaje, że jest to interpolacja kilku tłumaczeń przygotowana tak, aby była łatwa do zrozumienia. To, co tutaj nawypisuję jest zapewne jeszcze dalsze od oryginału.

Nie trzeba daleko szukać, żeby znaleźć inne tłumaczenia tej księgi, całkowicie różne od tego. Nie ma właściwie czegoś takiego jak "tekst oryginalny", znane są tylko różne kopie i interpretacje, często z dodanymi przypisami i zmienioną kolejnością wersów. Tłumaczenie, którego użyłem za podstawę jest w miarę dosłowne, z pewnością nie przenosi subtelnego piękna tego poematu ani delikatnych znaczeń zawartych w aluzjach i możliwych skojarzeniach – sądzę, że żeby to zrozumieć, trzeba by było nie tylko doskonale znać język chiński, ale także kulturę, sytuację społeczną i literaturę z tamtego okresu. Mimo wszystko, nawet okaleczona tłumaczeniem i interpretacją, księga ta ma wiele do zaoferowania czytelnikowi. Jeśli ktoś jest zainteresowany bliższym oryginałowi tłumaczeniem, Uniwersytet Kalifornijski ma na swojej stronie dość dosłowne tłumaczenie kilku pierwszych części, wraz z interpretacją.

1. Droga

Droga której można doświadczyć nie jest prawdziwa;
Świat który można skonstruować nie jest prawdziwy.
Droga to wszystko co się dzieje i co może się wydarzyć;
Świat reprezentuje wszystko co istnieje i co może istnieć.

Doznawanie bez zamiaru jest odbieraniem świata;
Doznawanie zamierzone jest oczekiwaniem na świat.
Te dwa przeżycia są niemożliwe do odróżnienia;
Sposób ich powstawania jest różny, ale efekt ten sam.

Poza bramą doznań leży Droga;
Która jest zawsze większa i subtelniejsza niż świat.

2. Wyodrębnianie

Kiedy wyróżniamy piękno,
Zakładamy brzydotę.
Kiedy wyodrębniamy dobro,
Zakładamy istnienie zła.

Tak więc żywe i martwe są oderwane od przyrody,
Trudne i łatwe oderwane od postępu,
Długie i krótkie oderwane od różnicy,
Wysokie i niskie oderwane od głębokości,
Pieśń i mowa oderwane od melodii,
Później i wcześniej oderwane od kolejności.

Mędrzec przeżywa bez wyodrębniania
I osiąga cel bez działania;
Godzi się z odpływem i przypływem rzeczy,
Korzysta z nich, ale ich nie posiada,
I mieszka, ale nie zajmuje.

3. Bez działania

Niechwalenie zasłużonych zapobiega współzawodnictwu,
Nieszacowanie dóbr zapobiega kradzieży,
Niepokazywanie piękna zapobiega pożądaniu.

W ten sposób mędrzec kieruje ludźmi:
Opróżniając umysły,
Wypełniając brzuchy,
Osłabiając ambicje
I wzmacniając kości.

Jeśli ludzie nie mają wiedzy i pragnień,
Nie mogą działać;
Kiedy nie ma działań,
Harmonia trwa.

4. Bezkresna

Droga to naczynie bez dna;
Używana sama, nie jest napełniana przez świat;
Nie można jej pociąć, zawiązać, przyciemnić ani zatrzymać;
Jej głębia jest niewidoczna, wszechobecna i wieczna;
Nie wiem skąd się wzięła;
Pochodzi z przed przyrody.

5. Przyroda

Przyroda nie jest życzliwa;
Traktuje wszystko bezstronnie.
Mędrzec nie jest życzliwy
I traktuje wszystkich ludzi bezstronnie.

Przyroda jest jak miech,
Pusty, ale zawsze dostarcza więcej.
I więcej się porusza, tym więcej przynosi;
Zatem mądrość czerpie z doświadczenia
I jest niewyczerpana.

6. Doświadczenie

Doświadczenie jest dnem rzeki,
Jego źródło niewidoczne, wiecznie płynące:
Jego wejście, korzenie świata,
Droga płynie w nim:
Czerp z niego, ono nie wyschnie.

7. Całość

Przyroda jest całością, ponieważ nie służy samej sobie.

Mędrzec stawia siebie na końcu i okazuje się, że jest na początku,
Ignoruje swoje pragnienia i okazuje się, że jest zaspokojony.

Jest całością, bo nie służy samemu sobie.

8. Woda

To, co najlepsze w człowieku, jest jak woda,
Która przynosi korzyści wszystkim rzeczom i nie konkuruje z nimi,
Która płynie w miejscach wzgardzonych przez innych,
Gdzie jest w zgodzie z Drogą.

Tak więc mędrzec:
Żyje w granicach przyrody,
Myśli w głębi siebie,
Daje w granicach bezstronności,
Mówi w granicach zaufania,
Kieruje w granicach porządku,
Tworzy w granicach umiejętności,
Działa w granicach możliwości.

Nie konkuruje i nikt nie konkuruje z nim.

9. Wycofać się

Napełnij kubek po brzeg, a łatwo rozlejesz;
Zahartuj miecz do pełnej twardości, a łatwo się złamie;
Zgromadź największe skarby, a łatwo je ukradną;
Zgłoś pretensje do zasług i zaszczytów, a łatwo poniesiesz porażkę;
Wycofaj się gdy tylko osiągniesz swój cel — to naturalne.

10. Harmonia

Ogarniając Drogę zostajesz przyjęty;
Oddychając lekko stajesz się nowo narodzony;
Oczyszczając umysł stajesz się czysty;
Żywiąc swoje dzieci stajesz się bezstronny;
Otwierając serce zostajesz zaakceptowany;
Akceptując świat ogarniasz Drogę.

Rodzić i żywić,
Tworzyć, ale nie posiadać,
Dawać, ale nie wymagać,
Oto harmonia.

11. Narzędzia

Trzydzieści szprych spotyka się w piaście;
Dzięki dziurze w środku możemy używać koła.
Naczynie ulepione z gliny;
Dzięki pustemu wnętrzu możemy używać miski.
Ściany wzniesione wokół paleniska;
Dzięki drzwiom możemy używać domu.
Tak więc narzędzia biorą się z tego co istnieje,
Ale ich użycie — z tego, czego nie ma.

12. Treść

Nadmiar koloru oślepia oko,
Nadmiar muzyki ogłusza ucho,
Nadmiar smaku otępia podniebienie,
Nadmiar zabawy czyni umysł szalonym,
Nadmiar pragnień rozdziera serce.

W ten sposób mędrzec dba o ludzi:
Zajmuje się brzuchem, nie zmysłami;
Ignoruje formę i trzyma się treści.

13. Ja

Zarówno pochwała jak i nagana wywołują troskę,
bo dają ludziom nadzieję i strach.
Przedmiotem nadziei i strachu jest własne ja,
ponieważ bez siebie, komu może się przydarzyć szczęście lub nieszczęście?

Zatem,
Kto wyróżnia siebie ze świata, może otrzymać świat;
Ale kto traktuje siebie jak świat, może przyjąć świat.

14. Tajemnica

Widziane, ale nie dostrzegane — jest poza kształtem;
Słuchane, ale nie słyszane — jest poza dźwiękiem;
Trzymane, ale nie dotykane — jest poza czuciem;
Te bezmierne rzeczy umykają definicjom,
I łączą się w jedną tajemnicę.

Jej wschód nie przynosi światła,
Jej zachód nie przynosi ciemności,
Nieopisana, ciągła nić,
Odgranicza to, co nie może zajść,
Jej kształtem bezkształtność,
Jej obrazem pustka,
Jej nazwą cisza;
Idź za nią — nie ma pleców,
Idź ku niej — nie ma twarzy.

Zajmuj się teraźniejszością aby poradzić sobie z przeszłością;
W ten sposób pojmiesz ciągłość Drogi,
Która jest jej podstawą.

15. Zrozumienie

Ludzie oświeceni mają zdolność pojmowania
Tak wspaniałą, że nie są rozumiani.
Ponieważ nie są rozumiani
Można tylko opisać ich wygląd:

Ostrożni jak stąpający po kruchym lodzie,
Niezdecydowani jak otoczeni niebezpieczeństwem,
Skromni jak gość,
Niepowstrzymani jak topniejący lód,
Szczerzy jak kloc drewna,
Otwarci jak dolina,
Jednolici jak zamulona woda.

Kto uspokaja wodę aby muł osiadł,
Kto szuka postoju aby kontynuować podróż,
Kto pragnie mniej niż oddech,
Rozkłada się, ale się nie odrodzi.

16. Rozkład i odrodzenie

Opróżnij siebie całkowicie;
Ogarnij idealny spokój.
Świat uniesie się i poruszy;
Obserwuj jak wraca na miejsce.
Wszystko co się rozwija
Powróci do swojego początku.

Ten powrót jest spokojny;
To naturalny bieg przyrody,
Wieczny rozkład i odrodzenie.
Pogodzenie się z tym przynosi zrozumienie,
Ignorowanie tego przynosi cierpienie.

Kto akceptuje naturalny bieg, zaczyna cenić wszystko;
Ceniąc wszystko, staje się bezstronny;
Będąc bezstronnym, staje się wspaniałomyślny;
Będąc wspaniałomyślnym, staje się zwyczajny;
Będąc zwyczajnym, staje się jednością z Drogą;
Będąc jednością z Drogą, staje się nieśmiertelny;
Jego ciało przeminie, lecz Droga nie.

17. Władcy

Najlepsi władcy ledwie są znani swoim poddanym;
Trochę gorsi są kochani i chwaleni;
Gorszych się boją;
Jeszcze gorsi są pogardzani;
Nie mają wiary w swój lud,
I ich lud stracił wiarę w nich.

Kiedy najlepsi władcy osiągną swój cel
ich poddani przypisują to osiągnięcie sobie samym.

18. Obłuda

Kiedy Droga jest zapomniana,
Pojawia się obowiązek i sprawiedliwość;
Następnie rodzą się wiedza i mądrość
A wraz z nimi obłuda.

Kiedy rozpadają się zgodne związki
Powstają szacunek i oddanie;
Kiedy naród popada w chaos,
Rodzą się wierność i patriotyzm.

19. Upraszczanie

Gdyby można było znieść wiedzę i mądrość
Ludzi zyskaliby stokrotnie;
Gdyby można było znieść obowiązek i sprawiedliwość
Wówczas zaczęłyby powstawać zgodne związki;
Gdyby można było znieść uzdolnienia i zyski
Marnotrawstwo i złodziejstwo by zniknęły.

Jednakże takie rozwiązania leczą tylko oznaki
Zatem są niewłaściwe.

Ludzie potrzebują osobistych lekarstw:
Odkryj swoje nagie ja i ogarnij swoją naturę;
Uwięź swój egoizm i zapanuj nad swoją ambicją;
Zapomnij o swoich zwyczajach i uprość swoje sprawy.

20. Błądzenie

Czym się różni zgoda od odmowy?
Czym się różni piękne od brzydkiego?
Czym się różni przerażające od przerażonego?

Ludzie są radośni jak na wspaniałym przyjęciu
Lub jakby bawili się wiosną w parku,
A ja jestem spokojny i błądzący,
Jak noworodek zanim nauczy się uśmiechać,
Sam, bez prawdziwego domu.

Ludzie są bystrzy i pewni,
Gdzie ja jestem otępiały i zdezorientowany;
Ludzie są sprytni i mądrzy,
Gdzie ja jestem głupi i nieświadomy;
Bezcelowy jak fala przetaczająca się po morzu
Nie przywiązany do niczego.

Ludzie są zajęci planami,
Gdzie ja jestem niepraktyczny i szorstki;
Nie dzielę z ludźmi ich trosk
Lecz karmię się z piersi przyrody.

21. Akceptuj

Zgoda jest tylko w podążaniu Drogą.

Droga jest bez kształtu i jakości,
Lecz wyraża wszystkie kształty i jakości;
Droga jest ukryta i uwikłana,
Lecz wyraża całą przyrodę;
Droga jest niezmienna,
Lecz wyraża każdy ruch.

Pod wrażeniami i pamięcią
Droga jest źródłem całego świata.
Jak można zrozumieć źródło świata?
Przez zgodę.

22. Dom

Zaakceptuj a staniesz się pełny,
Ugnij się a wyprostujesz się,
Opróżnij a napełnisz,
Rozłóż a odnowisz,
Pragnij a zdobędziesz,
Spełnij a staniesz się zdezorientowany.

Mędrzec akceptuje świat
Tak jak świat akceptuje Drogę;
Nie obnosi się, więc jest wyraźnie widoczny,
Nie usprawiedliwia się, więc jest rozumiany,
Nie chwali się, więc przypisuje się mu zasługi,
Nie jest dumny, więc znosi trudy,
Nie konkuruje, więc nikt nie konkuruje z nim.

Starożytni mówili, "Zaakceptuj a staniesz się pełny,"
Gdy jesteś pełny, świat jest twoim domem.

23. Słowa

Przyroda wypowiada tylko kilka słów:
Wichury nie trwają długo,
Ani ulewy.
Jeśli słowa przyrody nie są trwałe,
Czemu powinny być trwałe słowa człowieka?

Kto akceptuje harmonię, staje się harmonijny.
Kto akceptuje stratę, staje się zagubiony.
Gdyż Droga łączy się z akceptującymi harmonię,
Lecz nie może odnaleźć akceptujących stratę.

24. Pobłażliwość

Wyprostuj się, a nie będziesz stał stabilnie;
Obnoś się, a nie będziesz wyraźnie widoczny;
Usprawiedliwiaj się, a nie będziesz poważany;
Chwal się, a nikt ci nie uwierzy;
Ceń siebie, a nie zniesiesz trudów.

Te zachowania są pobłażaniem sobie, stratą,
Zatem przyciągają pogardę;
Harmonia unika ich.

25. Poza wyszczególnieniem

Poza wyszczególnieniem,
Leży tajemnica,
Cicha, bezkresna,
Samotna, niezmienna,
Wszechobezna i płynna,
Matka przyrody.
Nie ma nazwy, ale nazywam ją "Drogą";
Nie ma granic, ale nazywam ją bezkresną.

Nie mając granic odpływa wiecznie;
Odpływając wiecznie, wraca do mnie:

Droga jest bezkresna,
Więc przyroda jest bezkresna,
Więc świat jest bezkresny,
Zatem ja jestem bezkresny.

Bo ja jestem wyszczególniony ze świata,
Świat z przyrody,
Przyroda z Drogi,
A droga z tego, co leży poza wyszczególnieniem.

26. Spokój

Grawitacja jest źródłem lekkości,
Spokój, panem pośpiechu.

Samotny wędrowiec może podróżować cały dzień, pilnując swojego bagażu;
Lecz gdy już jest bezpieczny w swoim łóżku, straci go we śnie.

Kapitan wielkiego statku nie zachowa się pochopnie lub pośpiesznie.
Zachowując się pochopnie, traci ogląd świata,
Zachowując się pośpiesznie, traci kontrolę nad sobą.

Kapitan nie może traktować swojego wielkiego statku jak małej łódeczki;
Zamiast błyszczeć jak klejnot,
Musi stać niczym głaz.

27. Idealność

Idealny podróżnik nie pozostawia żadnej drogi nieprzebytej;
Idealny mówca nie pozostawia żadnego pytania bez odpowiedzi;
Idealny księgowy nie pozostawia pracy do dokończenia;
Idealny pojemnik nie pozostawia zamka do zamknięcia;
Idealny węzeł nie pozostawia wolnych końców do rozwiązania.

Zatem mędrzec karmi wszystkich ludzi,
I nie porzuca nikogo.
Akceptuje wszystko,
Nic nie odrzuca.
Zajmuje się najdrobniejszymi szczegółami.

Więc silni muszą prowadzić słabych,
Gdyż słabi są surowym materiałem na silnych.
Jeśli nie dają się prowadzić,
Albo nikt nie opiekuje się materiałem,
Efektem jest dezorientacja, nie ważne jak się jest mądrym.

Oto tajemnica idealności:
Kiedy rzeźbi się surowe drewno, staje się ono narzędziem;
Kiedy zatrudnia się człowieka, staje się on narzędziem;
Idealny cieśla nie pozostawia surowego drewna.

28. Przemiana

Wykorzystując męskość, będąc kobiecym,
Będąc bramą świata,
Przyjmujesz harmonię
I stajesz się jak nowo narodzony.

Wykorzystując siłę, będąc słabym,
Będąc podstawą świata,
Uzupełniasz harmonię
I stajesz się jak nieociosane drewno.

Wykorzystując światło, będąc ciemnym,
Będąc światem,
Udoskonalasz harmonię
I powracasz na Drogę.

29. Ambicja

Pragnącym zmienić świat
Zgodnie ze swymi pragnieniami
Nie może się powieść.

Świat jest kształtowany przez Drogę;
Nie może być kształtowany przez osobowość.
Próbując go zmienić, niszczysz go;
Próbując go posiąść, tracisz go.

Zatem niektórzy będą prowadzić, inni będą podążać za nimi.
Niektórzy będą życzliwi, inni zimni.
Niektórzy będą silni, inni słabi.
Niektórzy dotrą tam, gdzie zmierzają
Podczas gdy inni padają na skraju drogi.

Zatem mędrzec nie będzie ani rozrzutny, ani brutalny.

30. Przemoc

Potężni ludzie nie powinni używać przemocy,
Gdyż przemoc zwykle powraca;
Tam, gdzie przejdzie armia, rosną tylko chwasty i ciernie,
A po wielkich wojnach nastają chude lata.

Dowódca nie powinien próbować
Osiągnąć więcej niż mu rozkazano:
Ani żeby wykorzystać swoje zwycięstwo;
Ani żeby zdobyć sławę, być dumnym, czy przechwalać się.
Powinien robić to, co podyktuje konieczność,
A nie wybór.

Gdyż nawet największa moc osłabnie z czasem,
A wtedy jej przemoc powróci do niej i zniszczy ją.